17/09/2026
Bữa giờ lướt mấy kênh về sách và các nhà khoa học, mình dừng lại khá lâu ở một video về Michael Faraday.
Điều khiến mình nhớ nhất không phải những phát minh của ông, mà là cách ông học.
Faraday gần như không có nền giáo dục hàn lâm bài bản. Ông bắt đầu từ nghề đóng sách. Mỗi cuốn sách đi qua tay đều trở thành cơ hội để đọc, ghi chép và tự học. Rồi từ những gì học được, ông tiếp tục quan sát, thử nghiệm, sai, điều chỉnh và thử lại.
Faraday không coi tri thức là thứ để sở hữu, mà là thứ để khám phá 🔎. Mỗi thí nghiệm không nhằm chứng minh mình đúng, mà để hiểu xem tự nhiên thực sự vận hành như thế nào.
Có một cụm từ mình rất thích khi đọc về ông: thinking through experimenting — tư duy được hình thành ngay trong quá trình trải nghiệm. 💭
Nghe đến đó, mình lại nghĩ về công việc hằng ngày ở ZIM.
Dạo gần đây mình tham gia khá nhiều buổi phỏng vấn các bạn sinh viên mới ra trường. Có một câu hỏi mình nghe lặp đi lặp lại:
"Em chưa có kinh nghiệm. Nếu vào ZIM thì em có được đào tạo không ạ?"
Mình luôn trả lời là có. Nhưng việc được đào tạo và tự mình phát triển là hai chuyện không hoàn toàn giống nhau.
Việc phát triển đến từ những lần chủ động quan sát một đồng nghiệp xử lý tình huống, mạnh dạn hỏi thêm một câu sau cuộc họp, tự đọc thêm một tài liệu sau giờ làm, hay thử một cách làm mới rồi rút kinh nghiệm từ chính kết quả của mình. Đó là kiểu học mà không giáo trình nào có thể thay thế.
Có một điều khá thú vị là tinh thần này cũng khiến mình liên tưởng đến bộ giáo trình ZIM Faraday 📚. Lúc đầu mình chỉ thấy cái tên khá hay. Nhưng càng nhìn vào cách bộ giáo trình được xây dựng, mình càng thấy nó có một điểm rất giống với câu chuyện của Faraday: khuyến khích người học đặt câu hỏi, tự khám phá, dám thử và dám sai — trước khi tìm ra câu trả lời đúng.
Càng làm tuyển dụng lâu, mình càng tin rằng kiến thức luôn có thể học thêm. Nhưng khả năng học mới là thứ tạo ra khoảng cách giữa những người đi nhanh và những người đi rất xa.
Cơ hội hiếm khi xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Phần lớn những "cơ hội bất ngờ" mà chúng ta nhìn thấy thực ra là kết quả của rất nhiều ngày âm thầm chuẩn bị, âm thầm học hỏi và kiên trì tích lũy mà người khác không nhìn thấy. ✨
Một người trông có vẻ là “may mắn” khi được trao một cơ hội nhưng có thể trước đó họ đã có rất nhiều ngày: không ai yêu cầu nhưng vẫn học, không ai nhìn thấy nhưng vẫn làm, không ai khen nhưng vẫn thử.
Đến lúc cơ hội xuất hiện, họ chỉ đơn giản là đã sẵn sàng rồi, chiến thôi.
Có lẽ đó cũng là điều mình học được từ Michael Faraday. Không phải một định luật vật lý. Mà là một thái độ với việc học.
Vậy, lần gần nhất bạn chủ động học một điều mà không ai yêu cầu là khi nào?