25/06/2026
धम्पुसको पोखरी गाउँ — ढुंगाले बनेका घर, सम्झनाले बाँचेका आँगन
————————————————————————-
कास्की जिल्ला, माछापुच्छ्रे गाउँपालिका–७, धम्पुसको पोखरी गाउँ पुग्न पोखराको लेकसाइडबाट सवारी साधनमा करिब ४५ मिनेट मात्र लाग्छ। लेकसाइडमा अहिले एसी नलगाई सुत्न गाह्रो हुने गर्मी हुन्छ, तर यही गाउँमा भने आज पनि राति सिरक ओढेरै सुत्नुपर्छ। शीतल हावा, मनोरम हिमालको दृश्य, ढुंगाले छापिएका गल्ली, परम्परागत घर र शान्त वातावरणले यो गाउँलाई साँच्चिकै अनुपम बनाएको छ।
विडम्बना, यति सुन्दर गाउँका अधिकांश घरहरू आज सुनसान छन्। यहाँका धेरै परिवारका सदस्यहरू हङकङ, दक्षिण कोरिया, जापान, बेलायत तथा युरोपका विभिन्न देशहरूमा रोजगारी र व्यवसायमा व्यस्त छन्। घरहरू खाली छन्, तर ती घरहरू बिक्रीका लागि होइनन्। दस करोड रुपैयाँ दिए पनि धेरैले बेच्दैनन्, किनकि यही आँगनमा बाजे जन्मिए, बाबु जन्मिए, आफू हुर्किए। यी घरसँग केवल ढुंगा र काठको सम्बन्ध छैन, पुर्खाको सम्झना, माया, ममता र आत्मीयता गाँसिएको छ।
अर्कोतर्फ, विदेशमै स्थायी बसोबास गर्ने र विदेशी नागरिकता लिने नेपालीहरूको संख्या पनि बढ्दै गएको छ। तर विदेशी नागरिकता लिएपछि नेपालमा सम्पत्ति राख्ने, किनबेच गर्ने वा लगानी गर्ने विषयमा आउने कानुनी जटिलताले धेरैलाई अन्योलमा पार्छ। त्यसैले विदेशमा नागरिकता लिएका नेपालीलाई नेपालमा सम्पत्ति राख्ने, किनबेच गर्ने, लगानी गर्ने तथा आफ्नो सांस्कृतिक र धार्मिक अधिकार सुरक्षित राख्ने व्यवस्था राज्यले दीर्घकालीन रूपमा सोच्न आवश्यक छ।
यही गाउँलाई जोगाउने सबैभन्दा राम्रो उपाय भनेको यहाँका विदेशमा रहेका दाजुभाइ–दिदीबहिनी, स्थानीय सरकार, टोल विकास समिति र घरधनीहरू मिलेर सामूहिक होमस्टे तथा सांस्कृतिक गाउँ को अवधारणा अघि बढाउनु हो। पुराना ढुंगाका घर, मौलिक रहनसहन, स्थानीय संस्कृति, परम्परा र आतिथ्यलाई जीवन्त राख्दै यस गाउँलाई नेपालकै नमुना पर्यटकीय होमस्टे गाउँ बनाउन सकिन्छ।
यस्ता गाउँहरू केवल बस्ती होइनन्, यी हाम्रो जीवित इतिहास, संस्कृति र पहिचान हुन्। यी घरहरूमा फेरि जीवन फर्कियो भने, पुस्तौँदेखि बाँचिरहेको सम्पदा पनि जोगिनेछ र पर्यटनमार्फत स्थानीय अर्थतन्त्रले पनि नयाँ गति लिनेछ। धम्पुसको पोखरी गाउँ नेपालले संसारलाई गर्वका साथ देखाउन सक्ने अमूल्य सम्पदा वन्न सक्दछ ।
