08/05/2026
KONSEP PERTANDINGAN & HADIAH DALAM ISLAM
Unit Dakwah, Pejabat Agama Jajahan Tanah Merah
Secara umumnya, Islam tidak mengharamkan pertandingan, perlumbaan atau aktiviti sukan selagi ia berada dalam batas syarak dan tidak mengandungi unsur yang dilarang seperti perjudian, penipuan, kezaliman serta percampuran bebas yang melampau. Bahkan dalam banyak keadaan, pertandingan boleh menjadi medium membina kekuatan fizikal, kecerdasan akal, disiplin dan ukhuwah sesama masyarakat.
Dalam bahasa Arab, pertandingan disebut sebagai ุงูุณููุจููู (al-sabq) atau ุงูู
ูุณูุงุจูููุฉ (al-musabaqah), iaitu berlumba atau mendahului pihak lain dalam sesuatu perkara. Ia merangkumi pelbagai bentuk seperti sukan, perlumbaan, memanah, pertandingan ilmu, kuiz, tilawah al-Quran dan seumpamanya.
Allah SWT berfirman:
โDan siapkanlah untuk menghadapi mereka dengan segala kekuatan yang kamu mampu...โ (Surah al-Anfal: 60)
Ayat ini menjadi asas bahawa latihan dan pertandingan yang membawa kepada kekuatan umat adalah suatu perkara yang diharuskan bahkan kadangkala digalakkan.
Imam Al-Mawardi menjelaskan bahawa persiapan kekuatan tidak akan sempurna tanpa latihan dan pertandingan.
Namun begitu, Islam sangat menitikberatkan soal sumber hadiah dan cara pertandingan dijalankan. Ini kerana terdapat pertandingan yang berubah menjadi perjudian (al-qimar atau al-maisir) apabila peserta mempertaruhkan wang sesama mereka.
Majlis Islamic Fiqh Academy menjelaskan bahawa unsur perjudian biasanya berlaku dalam dua keadaan utama. Pertama, apabila kemenangan bergantung sepenuhnya kepada nasib atau tuah semata-mata. Kedua, apabila hadiah kemenangan diambil daripada wang penyertaan semua peserta sehingga yang kalah mengalami kerugian manakala yang menang mengambil manfaat daripada kerugian tersebut.
Inilah yang dinamakan ุงููู
ุงุฑ (al-qimar), iaitu apabila beberapa pihak mengeluarkan wang, lalu satu pihak mendapat keuntungan manakala pihak lain kehilangan wang mereka tanpa pulangan yang seimbang.
Atas sebab itu, para ulama menetapkan bahawa hadiah pertandingan hanya dibenarkan apabila ia bebas daripada unsur pertaruhan.
Antara bentuk yang dibenarkan ialah hadiah ditaja oleh pihak ketiga seperti syarikat, jabatan, individu atau penaja yang tidak menyertai pertandingan tersebut. Dalam keadaan ini, hadiah dianggap sebagai hibah atau pemberian yang halal.
Selain itu, para fuqaha juga membenarkan yuran penyertaan digunakan untuk kos pengurusan seperti sewaan tempat, pengadil, sijil, makanan, keselamatan dan pentadbiran.
Namun hendaklah dielakkan keadaan di mana keseluruhan wang peserta dikumpulkan semata-mata untuk dijadikan hadiah kemenangan.
Bagi memastikan sesuatu pertandingan benar-benar menepati syariat Islam, beberapa garis panduan penting perlu diberi perhatian.
Pertama, jenis pertandingan mestilah perkara yang harus dan tidak membawa kepada maksiat.
Kedua, pertandingan tidak boleh melibatkan unsur perjudian atau pertaruhan tersembunyi.
Ketiga, hadiah mestilah datang daripada sumber yang halal dan bersih daripada unsur haram seperti arak atau perjudian.
Selain itu, pertandingan juga tidak boleh melalaikan peserta daripada kewajipan agama seperti solat dan aurat. Begitu juga soal percampuran bebas antara lelaki dan wanita bukan mahram hendaklah dijaga dengan baik demi memelihara akhlak dan maruah.
Islam ialah agama yang sangat menekankan keadilan dan keberkatan. Sesuatu pertandingan mungkin nampak meriah pada zahirnya, tetapi jika mengandungi unsur al-maisir, maka ia boleh menghilangkan keberkatan dan membuka pintu dosa.
Sebaliknya, pertandingan yang diurus secara syarie bukan sahaja menjadi hiburan yang sihat, bahkan mampu menjadi medium dakwah, pendidikan dan pengukuhan ukhuwah dalam masyarakat.
โPastikan setiap pertandingan yang dianjurkan bukan sekadar menyeronokkan, tetapi juga mendapat keberkatan daripada Allah SWT.โ
Nik Nizam Nasir
Disediakan oleh:
Unit Dakwah, Pejabat Agama Jajahan Tanah Merah
