21/12/2025
[ជា៣ភាសា, English below, Version française ci-dessous]
លិខិតចំហ…
-អ្វីដែលបាននិងកំពុងបន្តកើតឡើង នៅបណ្តោយព្រំដែនខាងលិចនៃកម្ពុជា តាំងពីថ្ងៃទី៧ខែធ្នូឆ្នាំ២០២៥មកទល់ថ្ងៃនេះ គឺជាការឈ្លានពានមួយជាក់ស្តែងប្រកែកមិនបាន ពីសំណាក់កងទ័ពថៃ មកលើបូរណភាពទឹកដីនិងដែនអធិបតេយ្យនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ អ្វីដែលបាននិងកំពុងបន្តប្រព្រឹត្តទៅនេះ មិនមែនជាឧបទ្ទវហេតុមួយចៃដន្យ, មិនមែនជាការផ្ទុះអាវុធមួយរប៉េះរប៉ោះ, ហើយក៏មិនមែនជាចម្បាំងមួយដែលកើតចេញពីភាពតានតឹងជាអចិន្ត្រៃយ៍គ្រប់គ្រងមិនបានទាល់តែសោះនោះដែរ ។ តាមពិត, វាគឺជាសង្គ្រាមទាំងស្រុងនិងទាំងកំរោលមួយ ដែលដុះចេញពីចេតនាពេញលេញរបស់ទីក្រុងបាងកក និងដែល ត្រូវបានគិតគូរគ្រោងទុកជាមុនយ៉ាងល្អិតល្អន់បំផុតដោយកងទ័ពថៃ ។ គោលដៅរបស់បាងកក ដែលប្រើប្រាស់ដំណាលគ្នាកងកម្លាំងជើងគោក, ជើងទឹក, ព្រមទាំងជើងអាកាស គឺឈ្លានពានយកទឹកដីកម្ពុជា, វាយបាននៅទីណាដោតទង់ជាតិថៃនៅទីនោះ។ ក្នុងសង្គ្រាមឈ្លាន ពាននេះ, កងទ័ពថៃវាយប្រហារមិនត្រឹមតែលើទីតាំងយោធាប៉ុណ្ណោះ ទេ តែលើប្រជាជនស៊ីវិលស្លូតត្រង់ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងប្រាង្គប្រាសាទបុរាណដែលមហាបុព្វបុរសខ្មែរ បានបន្សល់ទុក និងដែល មួយចំនួនបានក្លាយទៅជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ។
-មានហេតុផលជាសារវន្តចំនួន៥ ដែលច្បាស់ជានឹងជម្រះក្តីមន្ទិលសង្ស័យរបស់មតិអន្តរជាតិ និងធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិយល់ដឹងថា ថៃគឺជាអ្នកឈ្លានពាន រីឯកម្ពុជាគឺជាអ្នកត្រូវថៃឈ្លានពាន ៖
ទី១-កម្ពុជាជាប្រទេសតូចមិនអាចធ្វើសង្គ្រាមឈ្លានពានប្រទេសថៃជាប្រទេសធំបានទេ…
-កម្ពុជាជាប្រទេសតូច គឺតូចទាំងទឹកដី តូចទាំងសេដ្ឋកិច្ច តូចទាំងយោធានិងតូចទាំងមហិច្ឆតា ។ ដូចនេះ កម្ពុជាមិនអាចឈ្លានពានប្រទេសខ្លាំងជាងខ្លួនដល់ទៅ៣ដង ដូចជាប្រទេសថៃបានឡើយ ។ កម្ពុជាតែងតែអត់ធ្មត់ និងអំពាវនាវឱ្យមានការដោះស្រាយបញ្ហាជម្លោះព្រំដែនដោយសន្តិវិធី តាំងពីមុនផ្ទុះអាវុធលើកទី១ រហូតដល់មានការទទួលយកបទឈប់បាញ់ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ និងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមស្តីពីសន្តិភាពកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ។ បើកម្ពុជាពិតជាចង់បានសង្គ្រាម តើកម្ពុជាខិតខំបង្កើត និងរក្សាសន្តិភាព តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៨ ដើម្បីអ្វី?
ទីពីរ-កម្ពុជាទាមទារឱ្យគោរពខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន តាមផែនទី តាមសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនដែលទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែ ថៃទាមទារខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនតាមផែនទីឯកតោភាគីរបស់ខ្លួន…
-ប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសថៃ គឺជាអ្នកជិតខាងនឹងគ្នា ដែលមានខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនច្បាស់លាស់កំណត់ដោយអនុសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ១៩០៤, សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ១៩០៧ និងផែនទី ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ ព្រមទាំងមានអនុស្សារណៈយោគយល់គ្នាឆ្នាំ២០០០ ស្តីពីការវាស់វែងនិងខ័ណ្ឌព្រំសីមាព្រំដែនគោក ដើម្បីឈានទៅបោះបង្គោលព្រំដែនសន្តិភាព មិត្តភាព និងការអភិវឌ្ឍជាមួយគ្នាឱ្យបាន ១០០ ភាគរយ។ ដូចនេះ គ្មានហេតុផលណាមួយ ដែលកម្ពុជាមានចេតនាឬប៉ុនប៉ងរំលោភបំពាន និងឈ្លានពានលើអធិបតេយ្យភាពរបស់ប្រទេសថៃនោះឡើយ។
ទី៣-កម្ពុជាប្រើយន្តការអន្តរជាតិដើម្បដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែន ប៉ុន្តែ ថៃធ្វើសង្គ្រាមដើម្បីឈ្លានពានយកទឹកដី…
-ជាក់ស្ដែង ក្នុងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ទាំងជម្លោះកាលពីឆ្នាំ១៩៥៤, ជម្លោះឆ្នាំ២០០៨-២០១១, និងជម្លោះបច្ចុប្បន្ននេះ កម្ពុជាតែងតែប្រកាន់យកយន្តការអន្តរជាតិ និងច្បាប់អន្តរជាតិ ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនជាមួយប្រទេសថៃ។ ជាលទ្ធផលនៃជម្រើសផ្លូវច្បាប់នេះ, កម្ពុជា បានទទួលជោគជ័យ ដោយក្នុងករណីប្រាសាទព្រះវិហារឆ្នាំ១៩៦២ និងឆ្នាំ២០១៣ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិបានសម្រេចថាប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា។ នេះបង្ហាញថាកម្ពុជាជាប្រទេសការពារអធិបតេយ្យភាព របស់ខ្លួនដោយប្រើយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិហើយគ្មានហេតុផលណា ដែលកម្ពុជាច្រានចោលយន្តការដែលខ្លួនធ្លាប់ទទួលបានជោគជ័យ ២លើករួចមកហើយនេះ, ហើយបែរជាទៅបង្កសង្រ្គាមជាមួយប្រទេសថៃនោះឡើយ។
ទី៤-កម្ពុជាស្គាល់ច្បាស់ពីសោកនាដកម្មនៃសង្គ្រាម និងផ្ដល់តម្លៃខ្ពស់បំផុតដល់សន្តិភាព…
-កម្ពុជាជាប្រទេសស្រលាញ់សន្តិភាព។ ក្នុងរយៈពេលជិត៥០ឆ្នាំកន្លងទៅនេះ, ក្រោយពីឆ្លងកាត់សង្គ្រាមរ៉ាំរ៉ៃរាប់ទសវត្សរ៍ ក្នុងនោះរួមមានទាំងរបបខ្មែរក្រហមប្រល័យពូជសាសន៍មួយផងនោះ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងប្រជាជនកម្ពុជាទាំងអស់ឱ្យតម្លៃខ្ពស់បំផុតដល់សន្តិភាព រហូតទទួលបានមេដៃមាសសន្តិភាពពិភពលោកឆ្នាំ២០២១ និងមេដៃសន្តិភាពសម្រាប់មនុស្សជាតិនិងភពផែនដីឆ្នាំ២០២៤ ព្រមទាំងពានរង្វាន់អាស៊ានឆ្នាំ២០២៥។ កម្ពុជាធ្លាប់ឆ្លងកាត់សង្រ្គាមឆ្អែតឆ្អន់ហើយ, កម្ពុជាត្រូវការសន្តិភាព និងស្ថិរភាពសម្រាប់អភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ ដូច នេះ គ្មានហេតុផលណាមួយដែលកម្ពុជាទៅរំលោភបំពានឈ្លានពានលើប្រទេសណាមួយ បង្កសង្គ្រាមបំផ្លាញសន្តិភាពដែលរកបានមកយ៉ាងលំបាកនោះឡើយ។
ទី៥-ថៃប្រកាសសង្គ្រាមជាចំហ និងវាយប្រហារយ៉ាងព្រៃផ្សៃមកលើកម្ពុជា…
-ការផ្ទុះឡើងវិញនៃសង្គ្រាមព្រំដែន ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥រហូតដល់ពេលនេះ គឺនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ និងមេទ័ពកំពូលរបស់ថៃ បានប្រកាសសង្គ្រាមឱ្យយោធាថៃវាយប្រហារកម្ពុជាដោយពង្រីកវិសាលភាពតាមបណ្តោយព្រំដែនគោកជាង ៨០០គីឡូម៉ែត្រ និងបើកប្រតិបត្តិការយោធាវាយលុកចូលជ្រៅជាង ៨០-៩០ គីឡូម៉ែត្រដីមកក្នុងអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា។ ក្នុងន័យនេះ, ថៃប្រើកម្លាំងគ្រប់ប្រភេទ ទាំងជើងគោក ជើងអាកាស និងជើងទឹក ក្នុងនោះរួមមានយន្តហោះចម្បាំងF-16 និង Gripen, គ្រាប់បែកចង្កោម, ផ្សែងពុល, ដ្រូនពិឃាដ, ដ្រូនទម្លាក់គ្រាប់បែក, យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក, កាំភ្លើងធំ, កាំភ្លើងត្បាល់រ៉ុកកែតចម្ងាយឆ្ងាយ, រថក្រោះ, រថពាសដែក ព្រមទាំងកម្លាំងទ័ពថ្មើរជើង ដើម្បីបំផ្លាញទាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិលដូចជាស្ពានថ្នល់, សាលារៀន, វត្តអារាម, ជំរំជនភៀសខ្លួន, និងលំនៅដ្ឋានប្រជាជន ហើយបន្តបដិសេធមិនគោរពបទឈប់បាញ់។ ដូចនេះ, ច្បាស់ណាស់ថាប្រទេសកម្ពុជាមិនមែនជាអ្នករំលោភបំពាន និងបង្កសង្គ្រាមឈ្លានពានទៅលើប្រទេសថៃនោះទេ ហើយសកម្មភាពអស់ទាំងនេះពុំមែនជាការអនុវត្តសិទ្ធិការពារខ្លួនដូចប្រទេសថៃបានអះអាងឡើយ។
-ផ្អែកលើចំណុចទាំង៥នេះ គឺប្រទេសកម្ពុជាជាអ្នករងគ្រោះការពារខ្លួន ហើយប្រទេសថៃជាអ្នកបង្កសង្គ្រាមឈ្លានពានលេបយកទឹកដីកម្ពុជា។
——————————
Open letter
Since 7 December 2025, Cambodia has been the target of an open and deliberate military aggression by the Thai armed forces along its western border. This is neither an isolated incident, nor an accidental clash, nor an uncontrolled escalation. It is a war that has been planned, acknowledged, and carried out by the Thai State.
Land, air, and naval forces have been deployed simultaneously. Wherever the Thai army advances, it plants its flag on Cambodian soil. The attacks strike not only military positions but also civilians, essential infrastructure, temples, and historic Khmer monuments. Considering these facts, five fundamental truths must be stated.
1. Cambodia cannot be the aggressor
A small country in terms of territory, military resources, and ambitions, Cambodia neither has the capacity nor the intention to attack a neighbor three times more powerful. Cambodia has consistently shown restraint and has continuously called for a peaceful settlement of border disputes, from well before the first armed clash to its acceptance of the ceasefire of 28 July 2025 and the Joint Declaration for Peace of 26 October 2025. Had Cambodia truly sought war, why would it have devoted such sustained efforts since 1998 to reconstruction, national reconciliation, and peacebuilding?
2. The law is on Cambodia’s side
In its pursuit of a complete and peaceful border delimitation founded on friendship and mutual development, Cambodia relies on legally established border maps and treaties recognized by the international community. This includes the Franco-Siamese Treaties of 1904 and 1907, as well as the Memorandum of Understanding of 2000. Thailand, by contrast, relies on unilateral maps produced and recognized by itself alone. Under these circumstances, there is no basis for claiming that Cambodia intended to violate Thailand’s territorial sovereignty.
3. Cambodia chooses the law; Thailand chooses weapons
During the border disputes of 1954, 2008, and again in the recent events of July 2025, Cambodia has consistently chosen to resort to legal mechanisms and international law. The International Court of Justice ruled, in 1962 and again in 2013, in favor of Cambodian sovereignty over Preah Vihear and its surrounding areas. It would therefore be illogical and irrational for Cambodia to abandon the rule of law and embark on a war of aggression against Thailand.
4. Cambodia knows the cost of war
Scarred by two wars and a genocide between 1970 and 1998, Cambodia places peace, stability, and socio-economic development at the very top of its national priorities. This commitment has been recognized by the international community, notably through the awarding of the World Peace Prize in 2021, the Peace Prize for Humanity and the Planet in 2024, and an ASEAN award in 2025. There is thus no reason for Cambodia to seek to destroy a hard-won peace by attacking a neighboring country.
5. Thailand has declared and waged the war
Since the resumption of hostilities on 7 December 2025, Thai authorities have publicly ordered large-scale military operations. These offensives extend along more than 800 kilometers of land border, with incursions reaching 80 to 90 kilometers deep into Cambodian territory. They involve the use of F-16 and Gripen fighter jets, cluster munitions, armed drones, heavy artillery, long-range rockets, tanks and armored vehicles, as well as the coordinated deployment of land, air, and naval forces. These attacks do not target military positions alone. They also strike innocent civilians, roads, schools, pagodas, homes, refugee camps, and Khmer temples and historical monuments, some of which are listed as World Heritage sites. These acts cannot be characterized as an exercise of the right of self-defence under international law; they constitute a deliberate and manifest armed aggression against the sovereignty and territorial integrity of the Kingdom of Cambodia.
We call upon the international community to name this aggression for what it is, to uphold international law, and to assume its responsibilities. Silence, inaction, or ambiguity would only embolden further violations and legitimize the unlawful use of force over the rule of law. What is at stake is not only Cambodia’s sovereignty, but the very credibility of the international order founded on the rule of law.
—————————————-
LETTRE OUVERTE
Depuis le 7 décembre 2025, le Cambodge est la cible d’une agression militaire ouverte et délibérée des forces armées thaïlandaises le long de sa frontière occidentale. Il ne s’agit ni d’un incident isolé, ni d’un affrontement accidentel, ni d’une escalade incontrôlée. C’est une guerre planifiée, assumée et exécutée par l’État thaïlandais.
Des forces terrestres, aériennes et navales ont été engagées simultanément. Là où l’armée thaïlandaise avance, elle plante son drapeau sur le sol cambodgien. Les attaques frappent non seulement des positions militaires, mais aussi des civils, des infrastructures essentielles, des temples et des monuments historiques khmers. Face à ces faits, cinq vérités s’imposent.
1. Le Cambodge ne peut être l’agresseur…
Petit pays par sa taille, ses moyens militaires et ses ambitions, le Cambodge n’a ni la capacité ni l’intention d’attaquer un voisin trois fois plus puissant. Le Cambodge a fait preuve de retenue et n’a cessé d’appeler à un règlement pacifique des différends frontaliers, depuis avant le premier affrontement armé jusqu’à l’acceptation du cessez-le-feu du 28 juillet 2025, et à la Déclaration conjointe pour la paix du 26 octobre 2025. Si le Cambodge avait réellement souhaité la guerre, pourquoi aurait-il consacré tant d’efforts, depuis 1998, à la reconstruction, à la réconciliation nationale et au maintien de la paix ?
2. Le droit est du côté du Cambodge…
Pour parvenir à une délimitation frontalière complète fondée sur la paix, l’amitié et le développement mutuel, le Cambodge s’appuie sur les cartes et les traités frontaliers légalement établis et reconnus par la communauté internationale, notamment la Convention et le traité franco-siamois de 1904 et de 1907, ainsi que le Mémorandum d’accord de l’année 2000. La Thaïlande invoque des cartes unilatérales, fabriquées et reconnues par elle seule. Dans ces conditions, rien ne permet d’affirmer que le Cambodge ait eu l’intention de violer la souveraineté territoriale de la Thaïlande.
3. Le Cambodge choisit le droit, la Thaïlande choisit les armes…
Lors des différends frontaliers de 1954, et de 2008 ainsi que lors des récents événements de juillet 2025, le Cambodge a constamment choisi de s’en remettre aux mécanismes juridiques et au droit international. Et la Cour internationale de Justice a tranché, en 1962 et en 2013, en faveur de la souveraineté cambodgienne sur Preah Vihear et ses abords. Il serait donc illogique et contraire à toute rationalité que le Cambodge renonce au droit pour se lancer dans une guerre d’agression contre la Thaïlande.
4. Le Cambodge sait ce que coûte la guerre…
Marqué par deux guerres et un génocide entre 1970 et 1998, le Cambodge place la paix, la stabilité et le développement socio-économique au sommet de ses priorités nationales. Cet engagement a été reconnu par la communauté internationale,notamment par l’attribution du Prix mondial de la paix en 2021, du Prix de la paix pour l’humanité et la planète en 2024, ainsi que d’un prix de l’ASEAN en 2025. Il n’existe donc aucune raison pour laquelle le Cambodge chercherait à détruire une paix durement acquise en agressant un pays voisin.
5. La Thaïlande a déclaré et mené la guerre…
Depuis la reprise des hostilités le 7 décembre 2025, les autorités thaïlandaises ont publiquement ordonné des opérations militairesde grande ampleur. Ces offensives s’étendent sur plus de 800 kilomètres de frontière terrestre, avec des incursions atteignant 80 à 90 kilomètres à l’intérieur du territoire cambodgien. Elles impliquent l’utilisation d’avions de chasse F-16 et Gripen, de bombes à sous-munitions, de drones armés, d’artillerie lourde, de roquettes à longue portée, de chars et de véhicules blindés, ainsi que le déploiement coordonné de forces terrestres, aériennes et navales. Ces attaques ne visent pas uniquement des positions militaires. Elles frappent aussi, et surtout, des civils innocents, des routes, des écoles, des pagodes, des habitations, des camps de réfugiés, ainsi que des temples et monuments historiques khmers, dont certains sont classés au patrimoine mondial de l’humanité. Ces actes ne sauraient en aucun cas être qualifiés d’exercice du droit de légitime défense au sens du droit international ; ils constituent une agression armée caractérisée et délibérée contre la souveraineté et l’intégrité territoriale du Royaume du Cambodge.
Nous appelons la communauté internationale à nommer clairement cette agression, à faire respecter le droit international et à assumer ses responsabilités. Le silence, l’inaction ou l’ambiguïté ne feraient qu’encourager la violation du droit et la loi du plus fort. Il en va non seulement de la souveraineté du Cambodge, mais de la crédibilité même de l’ordre international fondé sur le droit.
Credit: https://web.facebook.com/share/p/1N8tu1e3kX/
![[ជា៣ភាសា, English below, Version française ci-dessous]លិខិតចំហ…-អ្វីដែលបាននិងកំពុងបន្តកើតឡើង នៅបណ្តោយព្រំដែនខាងលិចនៃកម្ព...](https://img3.recruitment10.com/675/047/1417100726750474.jpg)
