08/03/2026
দিল্লী চুলতানী:
দিল্লী চুলতানী ভাৰতীয় ইতিহাসৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু পৰিৱৰ্তনশীল যুগ। ১২০৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে প্ৰায় ৩২০ বছৰ ধৰি দিল্লীক কেন্দ্ৰ কৰি তুৰ্কী-আফগান শাসকসকলে ভাৰতবৰ্ষত শাসন কৰিছিল। এই সুদীৰ্ঘ কালছোৱাত মুঠ পাঁচটা ৰাজবংশই দিল্লীৰ সিংহাসনত বহিছিল— দাস বংশ, খলজী বংশ, তুঘলক বংশ, সৈয়দ বংশ আৰু লোদী বংশ।
দিল্লী চুলতানীৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল কুতুবুদ্দিন আইবক। তেওঁ মূলতঃ মহম্মদ ঘোৰীৰ এজন দাস আৰু সেনাপতি আছিল। ১১৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত তৰাইনৰ দ্বিতীয় যুদ্ধত পৃথ্বীৰাজ চৌহানক পৰাজিত কৰাৰ পাছতে ভাৰতত তুৰ্কী শাসনৰ ভেটি স্থাপন হৈছিল। ১২০৬ চনত মহম্মদ ঘোৰীৰ মৃত্যুৰ পাছত কুতুবুদ্দিন আইবকে স্বাধীনভাৱে দিল্লীত শাসন আৰম্ভ কৰে। তেওঁ কুতুব মিনাৰৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল যদিও ইয়াক সম্পূৰ্ণ কৰিছিল ইলতুৎমিছে।
দাস বংশৰ শ্ৰেষ্ঠ শাসক আছিল চামচুদ্দিন ইলতুৎমিছ। তেওঁৱেই প্ৰকৃতাৰ্থত দিল্লী চুলতানীক সুদৃঢ় ভেটিৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইলতুৎমিছেই প্ৰথম দিল্লীক ৰাজধানী হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল আৰু বিশুদ্ধ আৰবীয় মুদ্ৰা প্ৰচলন কৰিছিল। তেওঁৰ কন্যা ৰাজিয়া চুলতানা ভাৰতৰ প্ৰথম মহিলা শাসক আছিল।
খলজী বংশৰ আলাউদ্দিন খলজী দিল্লী চুলতানীৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ শাসকসকলৰ ভিতৰত অন্যতম। তেওঁ বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল আৰু মংগোল আক্ৰমণ সফলভাৱে প্ৰতিহত কৰিছিল। তেওঁৰ সেনাপতি মালিক কাফুৰে দক্ষিণ ভাৰত জয় কৰিছিল।
তুঘলক বংশৰ মহম্মদ বিন তুঘলক এজন বিতৰ্কিত শাসক আছিল। তেওঁ ৰাজধানী দিল্লীৰ পৰা দেৱগিৰিলৈ (দৌলতাবাদ) স্থানান্তৰ কৰিছিল আৰু প্ৰতীক মুদ্ৰা প্ৰচলন কৰিছিল। ফিৰোজ শ্বাহ তুঘলকে জনহিতকৰ কামৰ বাবে জনাজাত আছিল।
সৈয়দ বংশ আৰু লোদী বংশৰ শাসনকালত দিল্লী চুলতানীৰ শক্তি দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। লোদী বংশৰ শেষ শাসক ইব্ৰাহিম লোদী ১৫২৬ চনত পানীপথৰ প্ৰথম যুদ্ধত বাবৰৰ হাতত পৰাজিত আৰু নিহত হয়। ইয়াৰ লগে লগে দিল্লী চুলতানীৰ অৱসান ঘটে আৰু মোগল সাম্ৰাজ্যৰ সূচনা হয়।
দিল্লী চুলতানীয়ে ভাৰতীয় সংস্কৃতি, স্থাপত্য আৰু প্ৰশাসনত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। ইণ্ডো-ইছলামিক স্থাপত্যৰ বিকাশ এই যুগতেই হৈছিল। কুতুব মিনাৰ, আলাই দৰৱাজা, তুঘলকাবাদ দুৰ্গ আদি এই যুগৰ স্থাপত্যৰ উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।
প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰশ্নোত্তৰ (Q&A for Competitive Exams):
প্ৰশ্ন: দিল্লী চুলতানীৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কোন আছিল?
উত্তৰ: কুতুবুদ্দিন আইবক।
প্ৰশ্ন: দিল্লী চুলতানীৰ সময়সীমা কি আছিল?
উত্তৰ: ১২০৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ।
প্ৰশ্ন: দিল্লী চুলতানীত মুঠ কেইটা ৰাজবংশই শাসন কৰিছিল?
উত্তৰ: পাঁচটা (দাস, খলজী, তুঘলক, সৈয়দ আৰু লোদী)।
প্ৰশ্ন: কুতুব মিনাৰ কোনে সম্পূৰ্ণ কৰিছিল?
উত্তৰ: ইলতুৎমিছ।
প্ৰশ্ন: ভাৰতৰ প্ৰথম মহিলা শাসক কোন আছিল?
উত্তৰ: ৰাজিয়া চুলতানা।
প্ৰশ্ন: লাখবক্স কাক বোলা হৈছিল?
উত্তৰ: কুতুবুদ্দিন আইবকক।
প্ৰশ্ন: চল্লিশজনীয়া দলৰ প্ৰতিষ্ঠাতা কোন আছিল?
উত্তৰ: ইলতুৎমিছ।
প্ৰশ্ন: বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থা কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
উত্তৰ: আলাউদ্দিন খলজী।
প্ৰশ্ন: আলাউদ্দিন খলজীৰ সেনাপতি কোন আছিল যিয়ে দক্ষিণ ভাৰত জয় কৰিছিল?
উত্তৰ: মালিক কাফুৰ।
প্ৰশ্ন: ৰাজধানী দিল্লীৰ পৰা দেৱগিৰিলৈ কোনে স্থানান্তৰ কৰিছিল?
উত্তৰ: মহম্মদ বিন তুঘলক।
প্ৰশ্ন: প্ৰতীক মুদ্ৰা কোনে প্ৰচলন কৰিছিল?
উত্তৰ: মহম্মদ বিন তুঘলক।
প্ৰশ্ন: ইবন বটুটা কোনজন চুলতানৰ ৰাজত্বকালত ভাৰতলৈ আহিছিল?
উত্তৰ: মহম্মদ বিন তুঘলক।
প্ৰশ্ন: ফিৰোজ শ্বাহ তুঘলকে কিমানটা জলসিঞ্চন নলা নিৰ্মাণ কৰিছিল?
উত্তৰ: পাঁচটা।
প্ৰশ্ন: সৈয়দ বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কোন আছিল?
উত্তৰ: খিজিৰ খান।
প্ৰশ্ন: লোদী বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কোন আছিল?
উত্তৰ: বহলোল লোদী।
প্ৰশ্ন: পানীপথৰ প্ৰথম যুদ্ধ কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰ: ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত।
প্ৰশ্ন: দিল্লী চুলতানীৰ শেষ শাসক কোন আছিল?
উত্তৰ: ইব্ৰাহিম লোদী।
প্ৰশ্ন: আলাই দৰৱাজা কোনে নিৰ্মাণ কৰাইছিল?
উত্তৰ: আলাউদ্দিন খলজী।
প্ৰশ্ন: তুঘলকাবাদ দুৰ্গ কোনে নিৰ্মাণ কৰাইছিল?
উত্তৰ: ঘিয়াছউদ্দিন তুঘলক।
প্ৰশ্ন: দাস বংশৰ শেষ শাসক কোন আছিল?
উত্তৰ: কায়কোবাদ।
প্ৰশ্ন: খলজী বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কোন আছিল?
উত্তৰ: জালালউদ্দিন খলজী।
প্ৰশ্ন: তুঘলক বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কোন আছিল?
উত্তৰ: ঘিয়াছউদ্দিন তুঘলক।
প্ৰশ্ন: ইকতা প্ৰথা কোনে প্ৰচলন কৰিছিল?
উত্তৰ: ইলতুৎমিছ।
প্ৰশ্ন: আমিৰ খুছৰু কোনজন চুলতানৰ ৰাজসভাত আছিল?
উত্তৰ: আলাউদ্দিন খলজী।
প্ৰশ্ন: বলবনৰ ৰক্ত আৰু লৌহ নীতি কি আছিল?
উত্তৰ: কঠোৰ শাসন নীতি।