31/05/2026
1. ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਦਲੀਲਾਂ (ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਮੇਤ)
ਮਹਿੰਗਾਈ ਭੱਤਾ (DA) ਕੋਈ ਬੋਨਸ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ:
DA (Dearness Allowance) ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਮਹਿੰਗਾਈ (Consumer Price Index) ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਸਿਕ ਪੇਅ ਭਾਵੇਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘੱਟ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਅਸਰ ਸਾਰੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ 'ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਜੇਕਰ 60% DA ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ 60% ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਵੀ ਉਸੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਮਾਨ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 42% 'ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਇਨਸਾਫ਼ੀ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਭੋਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ:
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦਾ ਖਰਚਾ (Cost of Living) ਕਈ ਹੋਰਨਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵਰਗੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ:
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਿਪੋਰਟ (image_3.png) ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚੀਆਂ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰੀ ਕੇਡਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਅਤੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ) ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲੋਂ -5,676 ਰੁਪਏ ਅਤੇ -7,372 ਰੁਪਏ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇਹ ਫਾਰਮੂਲਾ ਸਾਰੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ 'ਤੇ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਪੈਰਿਟੀ (ਬਰਾਬਰੀ) ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ।
2. ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? (ਵਧੀਆ ਸੁਝਾਅ)
ੳ) ਅਦਾਲਤ (High Court) ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੈਰਵੀ
'Equal Work, Equal Pay' ਦੀ ਬਜਾਏ 'Acquired Rights' (ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਹੱਕ) ਦੀ ਦਲੀਲ: ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੱਖ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਨਖਾਹ ਕਮਿਸ਼ਨ (Pay Commission) ਦੁਆਰਾ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬੇਸਿਕ ਪੇਅ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਨਖਾਹ ਸਕੇਲਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਬੇਸਿਕ ਪੇਅ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ DA (ਜੋ ਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਭੱਤਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਵਿੱਤੀ ਸਮਰੱਥਾ (Fiscal Stress) ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ: ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ (image.png) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖਰਚਾ ਰਾਜ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦੇ 74% ਤੋਂ 102% ਤੱਕ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਭੱਤੇ ਰੋਕ ਕੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਸਿਆਸੀ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਰਚੇ (ਜਿਵੇਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ, ਮੁਫ਼ਤ ਸਹੂਲਤਾਂ) ਘਟਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਅ) ਕੈਬਨਿਟ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਅੱਗੇ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਣਾ
ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 'ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ' (Extension of Time) ਤਹਿਤ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਮੰਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੈਰਿਟੀ ਮੈਟਰਿਕਸ (Parity Matrix) ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਮੇਟੀ (ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ, ਅਮਨ ਅਰੋੜਾ, ਡਾ. ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ) ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ Counter-Report (ਜਵਾਬੀ ਰਿਪੋਰਟ) ਸੌਂਪਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ 17.07.2020 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਪੈਟਰਨ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਧੱਕਾ ਹੈ।
ੲ) ਸਾਂਝਾ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਮੰਚ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
ਸਾਰੀਆਂ ਕੈਟੇਗਰੀਆਂ (ਕਲਰਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ/ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਤੱਕ) ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ 'ਸਾਂਝਾ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਮੰਚ' ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ DA ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਗਲੇ ਤਨਖਾਹ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੇਲ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਸੌਂਪਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।